W organizmie zdrowym trzustka wydziela hormon zwany insuliną. Insulina umożliwia komórkom całego ciała przyswajanie glukozy i zamianę jej na energię potrzebną do ich prawidłowego funkcjonowania.
Cukrzyca jest przewlekłą chorobą przemiany materii spowodowaną brakiem lub nieprawidłowym działaniem hormonu - insuliny. Wraz z zaburzeniem gospodarki cukrowej organizmu zaburzona zostaje również gospodarka tłuszczowa, białkowa i wodno-elektrolitowa. Nieprzyswojony przez komórki cukier - glukoza gromadzi się we krwi. Gdy stężenie glukozy przekroczy próg nerkowy, dochodzi do hiperglikemi czyli „przecukrzenia”. Nerki starają się odfiltrować nadmiar glukozy z krwi, a jeżeli nie są w stanie tego zrobić, to wydalają ten nadmiar do pęcherza moczowego. Pojawia się cukromocz (glukozuria) - czyli wydalanie glukozy z moczem (stąd łacińska nazwa choroby „diabetes mellitus” tłumaczona jako „słodkie przeciekanie”) oraz wielomocz (poliuria) - częste oddawanie moczu (powyżej 3 l na dobę). Tak duży ubytek wody z organizmu powoduje odwodnienie. Pojawia się wzrost pragnienia (polidypsja) oraz wysychanie błon śluzowych i skóry. Przy stężeniach glukozy powyżej 250 mg/dl może także występować kwasica ketonowa (diabetic ketoacidosis), objawiająca się obecnością w moczu ciał ketonowych (ketonuria) - produktów ubocznych powstałych w trakcie pozyskiwania przez organizm, energii z tłuszczów.
